ନନ୍ଦିଘୋଷ ବ୍ୟୁରୋ: ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଗଣପର୍ବ ‘ରଜ’ର ପ୍ରଥମ ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ପହିଲି ରଜ’। ଗାଁଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଏବେ ଖୁସି ଓ ଉତ୍ସବର ମାହୋଲ। ରଜ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ହୋଇପଡ଼ିଛି ସାରା ଓଡ଼ିଶା। ପ୍ରକୃତି ଓ ନାରୀତ୍ୱର ଏହି ଅନନ୍ୟ ପର୍ବକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରବଳ ଉତ୍ସାହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।

ତିନି ଦିନର ରଜ ଉତ୍ସବ:
ରଜ ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ଦିନ ଧରି ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ।
ପ୍ରଥମ ଦିନ: ରଜର ପ୍ରଥମ ଦିନକୁ ‘ପହିଲି ରଜ’ କୁହାଯାଏ। ଏହିଦିନ ଠାରୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ: ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନକୁ ‘ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି’ କିମ୍ବା ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଏ।
ତୃତୀୟ ଦିନ: ତୃତୀୟ ଦିନକୁ ‘ଭୂଦାହ’ ବା ‘ଭୂମି ଦହନ’ କୁହାଯାଏ।

ରଜର ଠିକ୍ ପରଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ‘ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ’ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରାଯାଇ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାସହ ରଜ ପର୍ବ ଶେଷ ହୁଏ ।

ରଜ ପର୍ବରେ କୁଆଁରୀ ଝିଅମାନଙ୍କର ସଜବାଜ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ। ଝିଅମାନେ ହାତରେ ମେହେନ୍ଦି, ମୁଣ୍ଡରେ ଟିକିଲି ଓ କୁଙ୍କୁମ ଏବଂ ପାଦରେ ଅଳତା ଲଗାଇ ନୂଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଗାଁ ବୁଲିଥାନ୍ତି। ରଜ ଅବସରରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିଟି ଘରେ ପାରମ୍ପରିକ ‘ପୋଡ଼ ପିଠା’, ଚକୁଳି ପିଠା, ମଣ୍ଡା ଏବଂ କାକରା ପିଠାର ମହକ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଏହା ସହିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ‘ରଜ ପାନ’ର ଚାହିଦା ଏହି ଦିନରେ ବେଶ୍ ଅଧିକ ଥାଏ।

ଦୋଳି ଗୀତରେ କମ୍ପୁଛି ଗାଁ ଦାଣ୍ଡ:
ରଜ କହିଲେ ମନକୁ ଆସେ ଗଛ ଡାଳରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ରଜ ଦୋଳି। ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ… ଗୀତର ସୁର ସାଙ୍ଗକୁ ଝିଅମାନଙ୍କ ଦୋଳି ଖେଳ ଗାଁ ଦାଣ୍ଡକୁ ମୁଖରିତ କରିଥାଏ। ଏହା ସହିତ ପାରମ୍ପରିକ ‘ପୁଚି’ ଖେଳ ଏବଂ ତାସ, ବାଗୁଡି, ଓ ଲୁଡୁ ଭଳି ଖେଳ ମଧ୍ୟ ଜମିଥାଏ। ସହର ମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରଜ ମହୋତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଛି।

କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଓଡ଼ିଶାରେ ରଜ ପର୍ବର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତି ବେଶୀ। କଥାରେ ଅଛି, ଚାଷୀ ବର୍ଷାଋତୁର ମୁଖ୍ୟ ଚାଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ପରିବାର ସହ ହସଖୁସିରେ ଏହି ରଜ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଥାଏ। ଏହି ତିନି ଦିନ ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦିଆଯାଏ, ତେଣୁ ଭୂମି ଖନନ ବା ଚାଷ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ରହେ। ରଜ ସରିବା ପରେ ଚାଷୀ ପୁଣି ନୂଆ ଉତ୍ସାହର ସହ ବିଲକୁ ଧାଏଁ ଏବଂ ଚାଷ କାମରେ ଲାଗିପଡ଼େ। ବର୍ତ୍ତମାନର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନ ଭିତରେ ରଜ ପର୍ବ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି, ଭାତୃଭାବ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରୁଛି।