ନେପାଳ ବିଭୀଷିକା ପରେ ମିଳୁଥିବା ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ଶବକୁ କାହିଁକି ଦିଆଯାଉଛି କବର, କାରଣ କ’ଣ ?
ନନ୍ଦିଘୋଷ ବ୍ୟୁରୋ: ନେପାଳ ଜଳ ତାଣ୍ଡବ ଶହ ଶହ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଥିବା ବେଳେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଏବେ ବି ନିଖୋଜ ଅଛନ୍ତି । ଭୋଟେକାଶୀ ନଦୀରେ ଆସିଥିବା ପ୍ରଳୟଙ୍କାରୀ ବନ୍ୟା ସାରା ବିଶ୍ବକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଛି । ଉଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ ଯେତେ ଆଗଉଛି, ମୃତକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସେତେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ୭୩୫ ଶବ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି । ହେଲେ ଏଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ମାତ୍ର ୨୦ ଶବ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିଛି । ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ଶବ ପ୍ରଳୟଙ୍କାରୀ ବନ୍ୟାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବହୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛି । ଏମିତିରେ ନେପାଳ ସରକାରଙ୍କ ପାଖରେ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଲା ଏହି ଶବୁ ଶବକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ସହ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ।
ଚିତବନରେ ନଦୀ କୂଳରୁ ୨୬୪ ଶବ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏଥିରୁ ମାତ୍ର ୪ଟି ଚିହ୍ନଟ ହୋଇପାରିଛି । ବାକି ଶବ ହସ୍ପିଟାଲ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ସେଲଟରରେ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଶବ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବା ଓ ଏହା ଖରାପ ହେବା କାରଣରୁ ପ୍ରଶାସନ ଏୟାର ଟାଇଟ ବ୍ୟାଗରେ ରଖି କବର ଦେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି । ହେଲେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରେ ଅଜ୍ଞାତ ଶବକୁ କବର ଦିଆଯିବା ନେଇ ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନିୟମ ରହିଛି କି ? ଏହାସହ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ଶବକୁ କବର ଦିଆଯିବା କେତେଦୂର ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ?
ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଶବକୁ କବର ଦିଆଯିବାକୁ ନେଇ ରହିଥିବା ନିୟମ ସମ୍ପର୍କରେ…
୧. ଶବକୁ କାହିଁକି କବର କବର ଦିଆଯାଉଛି ?
ସରକାରୀ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶବ ଉଦ୍ଧାର ହେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଦିନ ଧରି ହସ୍ପିଟାଲରେ କି ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା କଷ୍ଟକର । ଏହାଦ୍ବାରା ଶବ ଖରାପ ହେବା ସହ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବଢ଼ିପାରେ । ନେପାଳ ଡିଆଇଜିଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଶବଗୁଡିକୁ ଏୟାର ଟାଇଟ ବ୍ୟାଗରେ ରଖି କବର ଦିଆଯାଉଛି । ସମସ୍ତ ଶବର ସୂଚନା ରଖାଯାଉଛି । ଏହାଦ୍ବାରା ଚିହ୍ନଟ ପରେ କବରରୁ ବାହାର କରି ପରିଜନଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇପାରିବ ।
୨. ଅଚିହ୍ନା ଶବ କବର ଦେବାକୁ ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନିୟମ ରହିଛି କି ?
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେଲେ ସର୍ତ୍ତ ଅନୁସାରେ ଏପରି କରାଯାଇ ପାରିବ । ICRC, WHO ଓ IFRC ଗାଇଡଲାଇନ ଅନୁସାରେ ଅଚିହ୍ନା ଶବବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ କବର ଦିଆଯାଇପାରିବ । ଯଦି ପରେ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯିବାର କିଛି ବି ସମ୍ଭାବନା ରହିଥିବ ଏପରି କରାଯାଇପାରିବ ।
ICRC ଗାଇଡ଼ଲାଇନ ଅନୁସାରେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିବା ଓ ସମ୍ବଳ ସୀମିତ କାରଣରୁ ସାମୂହିକ କବର ଦିଆଯାଇପାରିବ, ହେଲେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଢଙ୍ଗରେ ପରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇ ପାରିବା ଭଳି କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
୩. କବର ଦେବା ସମୟରେ କ’ଣ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ?
ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା ଏମିତି ସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରତି ଶବର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିଚୟ ରହିବା ଦରକାର । ଶବ ଓ ଏହାର ବ୍ୟାଗରେ ଓ୍ବାରପ୍ରୁଫ ଟ୍ୟାଗ ରହିବା ଜରୁରୀ । କବର ସ୍ଥାନରେ ବି ସେହି ଟ୍ୟାଗ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ICRC ଅନୁସାରେ କବର ସ୍ଥାନର ନକ୍ସା ଓ ରେକର୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଦରକାର । ଏହାସହ GPS ଲୋକେସନ ରହିବା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ । ସାମାନ୍ୟ ଗାଇଡଲାଇନରେ କବରର ଗଭୀରତା ୧.୫ରୁ ୩ ମିଟର ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । କବର ସ୍ଥାନକୁ ପାଣିଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଅର୍ଥାତ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହାକୁ ଯେପରି ଖୋଜି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ ସେଥିପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
୪. ତୁରନ୍ତ ଶକବୁ କବର ଦିଆଯିବା ଜରୁରୀ କି ?
WHO ଅନୁସାରେ କେବଳ ମହାମାରୀ ଡରରେ ଶବକୁ ସାମୂହିକ ଭାବେ କବର ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ପ୍ରଥମେ ଫଟୋ, ଡ୍ରେସ, ଶବ ପାଖରୁ ମିଳିଥିବା ଜିନିଷ ଓ ପରିଚୟକୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ସୂଚନା ରଖଯିବା ଦରକାର । ଏହାପରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଶବକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇପାରେ । ନେପାଳ ଫୋରେନ୍ସିକ ଏକ୍ସପର୍ଟଙ୍କ ଅନୁସାରେ ପରିଚୟ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ମୁହଁ ଓ ଶାରୀରିକ ପରିଚୟ, ପରେ ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ ଓ ଦାନ୍ତର ରେକର୍ଡ ରଖାଯାଇପାରିବ । ଶେଷରେ DNA ସାମ୍ପୁଲ ବି ରଖାଯାଇପାରିବ । ନେପାଳରେ ଉଦ୍ଧାର ହେଉଥିବା ଶବର ଡିଏନଏ ସାମ୍ପୁଲ ନିଆଯିବା ସହ ନମ୍ବର ଟ୍ୟାଗ ଲଗାଯାଉଛି । ଯଦି ପରେ କୌଣସି ଶବର ପରିଚୟ ମିଳିବ ଏହାକୁ କବରରୁ ବାହାର କରାଯାଇ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
୫. ବନ୍ୟାରେ ଶବ ଚିହ୍ନଟ ଏତେ କଷ୍ଟକର କାହିଁକି ?
ଭୋଟେକାଶୀ ଭଳି ବନ୍ୟାରେ ଶବ ବହୁ ଦୂରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଥାଏ । ଏହାସହ ପାଣିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପଡି ରହିବା କରଣରୁ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇଯାଇଥାଏ । ନେପାଳ ପୋଲିସ ଅନୁସାରେ ଉଦ୍ଧାର ଶବରୁ ୨୧୧ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । ଏମିତି ସ୍ଥିତିରେ କେବଳ ମୁହଁ ଦେଖି ଚିହ୍ନଟ କରିବା କଷ୍ଟକର । ଏଥିପାଇଁ ଡିଏନଏ, ଫିଙ୍ଗରଫ୍ରିଣ୍ଟ ଓ ଦାନ୍ତର ରେକର୍ଡ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ବ ବହନ କରିଥାଏ । INTERPOL ବି ବଡ଼ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ଶବ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ଏହି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଟେକ୍ନୋଲଜିର ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ । ଏଥିରେ ଡିଭିଆଇ ସିଷ୍ଟମରେ ଶବର ଯାଞ୍ଚ, ପରିବାରରୁ ମିଳିଥିବା ସୂଚନା ଓ ପରେ ଦାନ୍ତକୁ ମେଳ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଏଥିପାଇଁ ନେପାଳରେ ଅଚିହ୍ନା ଶବକୁ କବର ଦିଆଯିବା କୌଣସି ନିୟମର ଉଲ୍ଲଂଘନ ନୁହେଁ । ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା, କ’ଣ ପ୍ରତି ଶବର ଡିଏନଏ, ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ ଡାଟା, କବରର ପ୍ରକୃତ ଲୋକେସନ ଓ ପୂରା ରେକର୍ଡ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଉଛି । ଏହାଦ୍ବାରା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଖୋଜ ପରିଜନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଓ ଶବ ପାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିବ ।
