ନନ୍ଦିଘୋଷ ବ୍ୟୁରୋ : ନା ଚିରିବ ନା ଫାଟିବ ଦେଶରେ ପ୍ରଚଳନ ହେବ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନୋଟ୍ । ଭାରତରେ ଖୁବଶୀଘ୍ର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବା ପଲିମର କରେନ୍ସି ନୋଟ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିପାରେ । ଦେଶରେ ଟଙ୍କାର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ କରେନ୍ସି ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରିବାକୁ ବିଚାର କରୁଛି। ଏଗୁଡ଼ିକର ଜୀବନକାଳ ଅଧିକ ଏବଂ କାଗଜ ତୁଳନାରେ କମ୍ ମୂଲ୍ୟ ହେତୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଘରୋଇ ଭାବରେ ଜାରି କରାଯାଇପାରିବ। ଏହା ଉପରେ ବୋର୍ଡ ବୈଠକରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଉଛି। ବିଶ୍ୱର ଡଜନ ଡଜନ ଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ କରେନ୍ସି ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ସିଙ୍ଗାପୁର, କାନାଡା ଏବଂ ନେଦରଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ।

ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (ଆରବିଆଇ) ଏବେ ‘ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍’ କିମ୍ବା ‘ପଲିମର ନୋଟ୍’ ପ୍ରଚଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। ଆରବିଆଇ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ପଲିମର ନୋଟ୍ ପାଇଁ ଏକ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରିପାରେ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ବର୍ତ୍ତମାନର କାଗଜ ନୋଟ୍ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍ଥାୟୀ ହେବ। ଏହା ନୋଟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଖରାପ ହେବାକୁ ରୋକିବ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ମୁଦ୍ରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ।

ଆରବିଆଇ ପ୍ରାୟ ୧୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ପଲିମର ନୋଟ୍ ଯୋଜନାକୁ ପୁନଃଆରମ୍ଭ କରୁଛି। ୨୦୧୨ରେ ସରକାର ପାଞ୍ଚଟି ସହରରେ ୧୦ ଟଙ୍କା ପଲିମର ନୋଟ୍ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ତଥାପି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ସମସ୍ୟା ଯୋଗୁଁଁ ସେହି ସମୟରେ ଯୋଜନାଟି ଅଟକି ଯାଇଥିଲା।ବର୍ତ୍ତମାନ ଆରବିଆଇ କହିଛି ଯେ ବୈଷୟିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାୟତଃ ସମାଧାନ ହୋଇଛି। ନୂତନ ଏଟିଏମ ଏବଂ କ୍ୟାସ୍ ମେସିନ ଗୁଡିକ ପଲିମର ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜରେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ। ପାଟନା ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଆରବିଆଇ ବୋର୍ଡ ବୈଠକରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଅଧିକାରୀମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ପଲିମର ନୋଟ୍ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ ଏବଂ ମଇଳା କିମ୍ବା ଛିଣ୍ଡା ନୋଟ୍ ସମସ୍ୟା ବହୁଳ ଭାବରେ ହ୍ରାସ ପାଇବ।

ଯେଉଁ ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତାହାର ଅବଧି ସାଧାରଣତଃ 15 ବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରା କାଗଜ ନୋଟ୍ ଅପେକ୍ଷା ଅନେକ ଗୁଣ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଯେ ଯେଉଁ ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ସେଠାରେ ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କାର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ?

ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟ :

ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ: ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଡଲାର ଏଠାରେ ସରକାରୀ ମୁଦ୍ରା। ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ A$ କିମ୍ବା AU$ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଏ । ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାକୁ ସେହି ମୁଦ୍ରା ସହିତ ତୁଳନା କଲେ, 500 ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କା 7.34 ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଡଲାର ସମାନ। ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଥିଲା ଯିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରା ଜାରି କରିଥିଲା, ଯାହା 1988 ମସିହାରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା।

କାନାଡା: ଏଠାରେ ସରକାରୀ ମୁଦ୍ରା ହେଉଛି କାନାଡିଆନ୍ ଡଲାର। ଏହାକୁ Can$ କିମ୍ବା C$ ପ୍ରତୀକ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶାଯାଇଛି। କାନାଡାରେ ୧୦୦ ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କା କେବଳ ୭.୨୫ କାନାଡିଆନ୍ ଡଲାର ସହିତ ସମାନ। କାନାଡା ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଜାରି କରେ। ଏଠାରେ ବ୍ୟାଙ୍କନୋଟ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପଲିମରରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।

ବ୍ରିଟେନ: ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରିଟେନ ଏହାର ପାରମ୍ପରିକ କାଗଜ ନୋଟକୁ 5, 10, 20 ଏବଂ 50 ପାଉଣ୍ଡର ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଲିମର ନୋଟ ସହିତ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ଏହାର ମୁଦ୍ରାର ସରକାରୀ ନାମ ପାଉଣ୍ଡ ଷ୍ଟର୍ଲିଂ, ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ବ୍ରିଟିଶ ପାଉଣ୍ଡ କୁହାଯାଏ। ପାଉଣ୍ଡ ଷ୍ଟର୍ଲିଂକୁ £ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ମୁଦ୍ରା କୋଡ୍ GBP (ଗ୍ରେଟ୍ ବ୍ରିଟିଶ ପାଉଣ୍ଡ) ଅଟେ। ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ, 500 ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କା ବ୍ରିଟେନରେ 3.92 ପାଉଣ୍ଡ ଷ୍ଟର୍ଲିଂ ସହିତ ସମାନ।

ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ: ଏଠାରେ ମୁଦ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପଲିମର କିମ୍ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍। ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଡଲାର ହେଉଛି ସରକାରୀ ମୁଦ୍ରା, ଯାହା ମୁଦ୍ରା କୋଡ୍ NZD ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରାଯାଏ। ଭାରତ ତୁଳନାରେ, 500 ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କା 8.82 ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଡଲାର ସହିତ ସମାନ। ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡର ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ, ତେ ପୁଟିଆ ମାଟୁଆ, ମୁଦ୍ରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଜାରି କରନ୍ତି।

ବ୍ରୁନେଇ: ବ୍ରୁନେଇ କେବଳ ପଲିମର (ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍) ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରେ ଏହାର ଜାତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଭାବରେ। ବ୍ରୁନେଇ ଡଲାର ଏହାର ସରକାରୀ ମୁଦ୍ରା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମେ 2004 ମସିହାରେ ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ, 1, 5, 10, 100 ଏବଂ 500 ଟଙ୍କାର ନୋଟ୍ ସମେତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଚଳିତ ମୁଦ୍ରାକୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ବ୍ରୁନେଇରେ 500 ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କା କେବଳ 6.71 ବ୍ରୁନେଇ ଡଲାର ସହିତ ସମାନ।